Paul Gayraud
Paul GAYRAUD par lui-même…
Lo GRELH ROËRGAT a organisé son Assemblée Générale le 8 août 1998 à Sévérac-le-Château en l’honneur de Paul GAYRAUD, écrivain occitan, né dans ce bourg en 1898. Pour cette occasion, Zéphir BOSC, Majoral del Félibrige, poète et écrivain occitan a composé un texte en occitan que nous reproduisons avec son aimable accord. Il présente la personnalité de cet homme indépendant et son œuvre littéraire hélas méconnue, qu’il nous reste à découvrir. Nous tenons particulièrement à remercier Zéphir BOSC pour son aide et pour les documents qu’il nous a fournis. Paul GAYRAUD Parlar de Gayraud ? Es pas aisit ! N’èra un òme pron reservat sus çò que fasiá e qu’aimava pas que se parlèsse gaire d’el. La notorietat, las recompensas : aquò èra pas son afar e li caminava pas aprèssa. Talament que, quand Enric Mouly s’avisèt de lo faire nommar Mèstre d’Òbra del Felibrige, volguèt pas, de cap de biais, que se faguèsse la remesa oficiala de sa cigala. Prenguèt la boiteta que li bailèt Mouly e se la conhét a la pòcha. Jamai portèt al revèrs de son veston la bestiona argentada que recompensava son òbra felibrenca. Me sovene, n’èra en 1974, deuviái anar a l’acamp annadièr del Grelh Roërgàs que se teniá, aquela annada, a Capdenac. Gayraud m’escrivét que lo prenguèsse en gara de Rodés per que lo posquèsse carrejar fins qu’a Sant Julien d’Emparra e a z’Asprièras ont se fasiá la taulejada. Poguère parlar amb el tot lo lòng del camin d’anar e del retorn. Vertat que lo coneissiái pas que de nom. Veniá de publicar, fasiá gaire, sos dos “Libres del Causse”, l’un en 1968 e lo segond en 1970. Era a mand de faire sortir la sagà del “Viélh Estofegaire”, ambe son primièr volume d’“una filha de Quaranta” qu’espeliguèt fins d’aquela annada. Vos afortirai que parlèt pas ges de gu’el, de çò qu’aviá fach coma óbra, e de çò qu’aprestava. Me parlèt de Boudou, de Mouly que malautejava e que poguèt pas venir a Capdenac. M’afortiguèt –entre nautres- que per Boudou, lo montavan tròp a las nivols e que despassava pas totjorn lo Mestre Mouly, malgrat sa bona lenga del despart qu’aviá, mas que d’unes s’agradavan a li modificar … Coma m’estonave que fuguésse pas elegit Majoral del Felibrige, me respondèt en sosrisent d’un aire coquinàs, qu’aimava pas aquelas bèstias, (las cigalas), que fasián tròp de bruch, qu’ensordavan e qu’èran bonas qué per Provença, mai se mai d’unes que la portavan se la meritavan pas ! M’ajustét que i aviá tròp de Majorals, qu’ambe la meitat n’i auriá prosses ! (de rèsta) Aquí se vei qu’aviá lo mot trufaire per se faire rebutar d’aquelas onors felibrencas. Alara qu’òm s’estone pas que se faguèsse dels còps tractar de Salvatge de Roërgue, un còp per sa grafiá o per son biais de veire las causas ! Pr’aquò se rescondiá en el, una granda sensibilitat e sabiá presar las causas a sa justa valor. Se voliá un “dilletante” de la pluma d’Òc ! E, qu’òm siaga pas susprés que sas óbras francesas de dabans guérre e son prètzfach felibrenc o occitan fuguesson pas gaire coneguts, sonque per qualques iniciats de Roërgue. En çò que concernís sa revista en Lenga d’Òc de la Campano pareguda ambe 10 numeròs mensuals, n’ère un trabalh grand que li costèt bravament. Per Roërgue aquó cambiava de l’Armanac Roërgás que pareissiá qu’un còp per an, quand se podiá lo faire estampar … Sa revista dont n’éra lo creator, alara que èra recebèire de l’Enregistrament a Sant Chèli de Lozèra. Comencèt a la faire paréisser al mes de junh de 1937. La fisét a Gasc de Vilafranca per l’Administracion e a Enric Mouly, coma cap redactor. Vos dirai que Roërgue èra pas prèste d’aculhir une tala revista en lenga d’òc, amai que fuguèsse acompanhada de francés. Se lo monde de nòstre païs parlavan a mai de 60 % la lenga –es a dire lo patoès- gaire de gens la legissián en fòra dels escriches de Bessou. Apuéi, lo mot occitan rebutava fòrça nòstre brave monde de la campanha, coma n’éra los borgesses plan pensants de las vilas que renegavan la lenga nóstra. N’èra atanben al moment ont lo treboladís ganhava lo Grelh Roërgàs e ont cadun tirava de son costat. La revista s’acabèt malastrosament par faltas de prosses abonats, ambe lo n° 10. Pr’aquó aquel jornalet, fórça agradiu, se voliá remosaire e dubert a totes los felibres d’alara. I pareissiá tanplan los eveniments felibrencs de l’Estèla de Bessou, de Mouly, coma aqueles dels Grelhons del Vilafrancat de Julieta Artous-Cransac – Miremont e del novèl Calelh del Roërgue de Calelhon e tanben de racontes, de poësías d’escrivans de valor d’aquel temps, coma Loïsa Paulin de Reialmont. Se sap qu’aquela revista capitèt pas e s’atudèt coma una campana al mes d’abrial de 1938 e que sonèt sa finida a la vèlha de la guèrra de 1939, qu’anava trebolar nòstre biais de viure … Entrestant, Gayraud faguèt parèisser son primièr libre en lenga d’òc, ambe traducion francesa : Imajos de l’An Quaranto editat per La Campano, n’es a dire de sa pòcha, en 1941. Aquel libròt de novèlas paresquét dins un moment de revòuge per França e degús podiá pas devinar alara , los malastroses eveniments qu’anavan seguir de 1942 a 1944. En aquel temps, tot lo monde, gaire ben, èron quasiment Petenistas o ocupats a subreviure. Mas dabans guérra, aviá publicat tres romans en francés : Et pourtant elle t’aimait… en 1931, Les amours de Marius en 1932 et Clamens. Aquel roman occitan pareguèt a tròces dins sa revista, mas fuguèt jamai publicat en libre. Los dos primièrs ne son une partida de la siá vida que Gayraud, a mon vejaire, botèt en branle. Ne son d’una granda valor literària e un testimòni d’aquela epòca de dabans 1939. Apuèi, lo silenci se farà de 1942 a 1945. En 1945 fa paréisse une plaqueta biografica : le commandant René, maquisard de l’Aveyron. Quora li demandère un an juste abans sa despartida, de que caliá retenir d’el coma escrivan e, que li ajustave de qué èron sos escriches franceses, que ieu aviái pas encara ajut lo léser d’avèire entre las mans ? M’agachèt d’un uèlh risolièr e, aprèp avèire repetada ma question, al silenci que se fasiá, me respondèt : “Se l’òm deu se sovenir un jorn de çó qué ai publicat, n’es que de mos darrièrs libres en lenga d’òc. Lo rèsta còmpta pas ! Per ieu la lenga del païs a mai de valor. Es ela qu’ai volgut servir dabans tot autra causa, quand ai pogut !” Per tot dire, n’éra sa Riqueta que li teniá lo mai al cur : la sagà del Viel Estofegaire. Ajustèt : ai defenduda la lenga per sa sintaxa, es aquò que far una lenga, si que non auriam qu’un patoès que se merita pas d’aparar ! Acabarai per dos faches significatius sus son èime discrèt et umil. Era pauc parlaire, malgrat que m’aja felicitat per ma poësia e mon eleccion al Majoralat, alara qu’aviá davant ieu un grand escrivan occitan. De tròp umil que fuguèt, ai constatat que l’antología dels escrivans nóstres de Roërgue, lo citava quitament pas. Dins l’Òrt Occitan d’Enric Mouly e d’Auguste Delfau, podétz cercar son nom, lo trobaretz pas ! E, pr’aquó, aquel reculh sortiguèt en 1962. Gayraud aviá, çaquelai, publicat “Imajos de l’an quaranto” e los dètz numeròs de la Campano, ont i a fórces escriches d’el e de racontes formidables . N’èra un vertadiér contaire…
En second, ai conservat d’el, una letra datada del mes d’agost de 1982, quand me mandèt son libre de la Sexòlòga : Me parlava de Miremont e de sa Sintaxa Occitana del Peirigòrd. Per el, èra la melhora òbra, malgrat tot çó qu’aviá fach e escrich… Doncas, me soi avisat que Gayraud éra estat l’un dels melhors escrivans nòstres de Roërgue, a l’egal de Boudou e tant melhor qu’Enric Mouly qu’èra bon poëta, romancièr e subretot óme de teatre, mas que se sachèt botar mai en abans que Paul Gayraud… Es vertat que la personalitat de Mouly impausava e qu’èra l’engimbraire primièr de l’Associacion felibrenca e occitana de Roërgue, dicha lo Grelh Roërgàs, fa d’aquó 75 ans aduèi. Zefir Bosc Pour ceux qui rencontreraient quelque difficultés avec la lecture occitane, cliquer ici pour la traduction de ce texte. Vie et oeuvre de Paul Gayraud : Biographie Renseignements fournis par Zéphir BOSC : état-civil, bibliographie…. |
“Nasquèri en 98 a Severac e jol signe de Canta-Grelh, per çò que la ribandièra se sonava la Cantagrelha ! Dins la carrièra de las Dovas, òc. Ma maire èra capelièra e mon paire fasiá peirèr”. “Je suis né en 1898 à Sévérac, sous le signe du “Chante Grillon” parce que le quartier s’appelait Chante Gril (ou Grilhs) ! Dans la rue des Douves, oui. Ma mère était chapelière et mon père maçon”. 
Benlèu que n’èra qu’un oblit de la part de Mouly, o alara –coma oc crese- volguèt pas que Mouly lo citésse coma escrivan en Lenga d’òc. Qual oc sap ? Ai pas pogut esclarzir lo sicut d’aquel afar …